Beyond ever closer union: naar een nieuw artikel 1 VEU

Tijdens de onderhandelingen over de voorwaarden, waaronder de Britse premier Cameron bereid is campagne voor het Britse lidmaatschap van de EU te voeren, heeft hij onder meer geëist dat de term 'ever closer union' uit toekomstige EU-verdragen geschrapt moet worden. Het doel van de Europese Unie mag naar zijn mening niet langer zijn om een steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa te vormen. De vraag wat het doel van de Europese samenwerking dan wel zou moeten zijn, laat de leider van de Conservatives onbeantwoord.


Uit historisch oogpunt bezien komt de stellingname van Cameron als een verrassing. Zijn ambtsvoorganger John Major stond er tijdens de beraadslagingen over het Verdrag van Maastricht dat in 1992 werd ondertekend, juist op dat de verguisde term wel in de verdragtekst opgenomen zou worden. Zijn motief was het Frans-Duitse voorstel om in het Verdrag van Maastricht vast te leggen dat Europa een federale roeping heeft, te torpederen. Major slaagde in zijn opzet. Hij werd bij zijn terugkeer uit Maastricht als een held onthaald. F-off schreef de Britse tabloid pers met een scrabreuze, maar aan duidelijkheid niets te wensen overlatende zinspeling.     

Als voorzitter van de Europese Raad heeft Donald Tusk inmiddels voorgesteld de Britten op dit punt tegemoet te komen zonder de andere lidstaten en de EU te verplichten de gewraakte term te laten vallen. Deze suggestie wordt samen met drie andere voorstellen besproken tijdens de vergadering van de Europese Raad op 18 en 19 februari in Brussel. Het gevaar van dit compromis is dat het de discussie over de doelstelling van de EU alleen maar verder zal vertroebelen. In dat debat stonden tot nu toe de 'federalisten' en de 'soevereinisten' tegenover elkaar. De eersten sturen aan op de vorming van een federale Staat Europa naar analogie van de USA, terwijl hun opponenten een Europa van soevereine Staten bepleiten. Dit fundamentele verschil van inzicht heeft geleid tot een ideologische impasse, waarin niemand meer weet wat de EU is en waar de Unie voor staat. Er is dan ook geen enkel doel mee gediend deze patstelling nog verder te compliceren.

Dat klemt temeer, omdat de werkelijkheid er ook geen aanleiding toe geeft. De EU is in de 25 jaar die sinds 'Maastricht' verstreken zijn geen staat geworden. Het EU Hof van Justitie stelt in een recente uitspraak onomwonden dat 'de Unie naar haar aard niet als een Staat gekwalificeerd kan worden'. De huidige EU vormt evenmin een vrijhandelszone, omdat zij een direct gekozen parlement heeft, over een Hof van Justitie beschikt en een eigen munt in stand houdt. De EU is de oude tegenstelling tussen staat en internationale organisatie ontgroeid en heeft zich in de eerste kwart eeuw van haar bestaan ontwikkeld van een samenwerkingsverband van staten naar een Europese democratie. 

Deze ontwikkeling brengt met zich mee dat de term 'ever closer union' niet langer nodig is. Het kenmerk van de huidige EU is dat zij niet alleen wordt gevormd door 28 democratische rechtsstaten, maar zelf ook gehouden is essentiële beginselen van democratie en rechtsstaat te respecteren. EU-burgers kunnen zowel deelnemen aan de nationale democratie van hun land als aan de gemeenschappelijke democratie van de Unie. De 'common democracy' van de Unie is jong en onvolgroeid. Net zoals dat bij de gemeenschappelijke markt het geval was, heeft de gemeenschappelijke democratie van de EU tijd nodig om tot wasdom te komen. Daarmee is tevens het doel van de Unie voor de komende 25 jaar gegeven. Het ligt daarom voor de hand de term 'ever closer union' in een nieuw EU-Verdrag te vervangen door 'common democracy'.

Deze blog mondt uit in het voorstel de tweede zin van artikel 1 van een nieuw Verdrag over Europese Unie als volgt te formuleren: Dit Verdrag markeert een nieuwe stap in het proces van totstandbrenging van een gemeenschappelijke democratie tussen de volkeren van Europa, waarin de besluiten in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen.

.

 

 

 

Naam auteur: Jaap Hoeksma
Geschreven op: 10 februari 2016

Rechtsfilosoof

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
"Common democracy" - het lijkt me geen zinnig voorstel.

Het lastige is dat de EU alle kenmerken van een (con-)federatie heeft, maar om populistische redenen niet zo genoemd mag worden. Voor sommigen schijnt een "Verenigde Staten van Europa" in navolging van de USA een schrikbeeld te zijn.

Wat blijkbaar niet bekend is, of genegeerd wordt is dat het wezen van een (con-)federatie is dat de leden veel, ja zo veel mogelijk zelfstandig blijven. Voor Nederlanders is dat moeilijk te begrijpen omdat ons land sinds 1798 een eenheidsstaat is, waar "den Haag" uiteindelijk over ALLES gaat en slechts taken delegeert of mandateert. De federale regeringen in Berlijn en Washington hebben echter over tal van zagen helemaal niets te zeggen. De taakverdeling ligt vast in Grundgesetz en Constitution. De Duitse grondwet bevat v./a art. 70 een opsomming van beleidsgebieden die geheel of gedeeltelijk aan de bondsregering toekomen. Staat een bepaald gebied niet op een van die lijsten, dan is het vanzelf de competentie van de Länder. En als op een dergelijk gebied internationaal overleg nodig is, in Brussel of elders, dan doen de Länder dat zelf, vaak met een vertegenwoordiger uit hun midden. En blijft "Berlijn" er buiten.
De taakverdeling in de EU wordt bepaald op basis van het wat abstract subsidiariteitsbeginsel: de landen doen zelf van ze beter zelf kunnen doen. De interpretatie van dit beginsel is helaas vatbaar voor controverse. Maar de federatie is datgene wat men algemeen wil: een samenwerking waarbij alleen in "Brussel" gebeurt wat beter gemeenschappelijk kan geburen.

Het misverstand over het begrip "federatie" wordt mooi geïllustreerd door de uitspraak van Bolkestein dat Verhofstadt voor een federaal Europa is omdat België alleen te redden was door verregaande federalisering. Maar de federalisatie van België betekent dat Vlaanderen en Wallonië veel onafhankelijker werden, en juist NIET dat ze "ever closer" tot elkaar kwamen!

Ik zou vooral hopen dat de EU beter voor haar PR zorgt zodat al die ppulistische kolder weerlegd wordt.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.