Belastinghervorming en Bevingsbelasting

Op een mooie dag, afgelopen mei, had ik ’s ochtends net een nieuwe auto gekocht toen ’s middags werd aangekondigd dat de BPM zou worden afgebouwd. Ik ben duidelijk niet in de wieg gelegd voor belastingadviseur. De verkoper had nog gezegd, nadat ik had vastgesteld dat de BTW en de BPM op mijn aanschaf samen 37% van de nettoprijs uitmaakten: ‘Ja meneer, een auto kopen is een zeer sociale daad; namens alle Nederlanders dank.’

Die ‘afbouw’ van de BPM valt overigens wel mee (of tegen): de BPM wordt tot 2020 met gemiddeld 12% verlaagd. Waarom eigenlijk? Nou, omdat de interne markt blijkt te werken: er is een hele BPM-vermijdings-bedrijfstak ontstaan door parallelimport van gebruikte auto’s uit andere EU-lidstaten. Het aantal parallelimporten is inmiddels 37% van het aantal nieuw verkochte auto’s en het verbod op belemmeringen van het vrije goederenverkeer verhindert fiscale tegenmaatregelen. Het kabinet maakt nu van de dervingsnood een heffingsdeugd: oude dieselbakken zonder roetfilter (die 30 tot 100 keer meer fijnstof blijken uit te stoten dan nieuwe diesels) gaan aanzienlijk meer motorrijtuigenbelasting betalen en hybride auto’s raken hun fiscale voordelen grotendeels kwijt, want zij blijken maar een kwart van hun kilometers elektrisch te rijden en zijn inmiddels groter, zwaarder en luxueuzer dan de gemiddelde benzineauto; soms Hummer-achtig, met honderden pk’s.

Maar behalve – op termijn – in de autobelastingen, valt weinig echte hervorming te verwachten. Een gezin krijgt weliswaar € 800 per jaar meer te besteden (plan A van de coalitie), maar dat is geen hervorming, maar een blote tariefverlaging en wat geschuif met kortingen en toeslagen. De hervorming zit pas in plan B en hangt af van een verhoging van het BTW-tarief van 6 naar 21% voor alles behalve levensmiddelen en horeca (dat laatste alweer vanwege de interne markt: om effecten aan de grens te voorkomen). Ook kappers, schoenmakers, taxi’s (die in mijn waarneming al de duurste maar niet de beste ter wereld zijn), theaterkaartjes, boeken en kranten, etc. zouden naar 21% moeten. Maar EénVandaag kon vorige week al geen politicus meer vinden, ook geen constructieve, die zich voor de camera nog durfde te associëren met zo’n generieke BTW-verhoging. Ik weet een constructieve oplossing waarmee een politicus voor den dag kan komen: er is een perfecte dekkingsmogelijkheid voor het achterwege laten van BTW-verhoging voor de meest gevoelige branches. Ergens in de brief over de belastingherziening van staatssecretaris Wiebes aan de Tweede Kamer staat deze intrigerende zin: “Voorstellen doen waarvan het draagvlak onzeker is, zal naar de verwachting van het kabinet niet tot succes leiden – eerdere fiscale plannen bleven op deze manier maar een paar uur in leven”. Het is raden welke plannen bedoeld zijn, maar één ervan was vast het plan dat Wiebes wilde uitvoeren meteen toen hij staatssecretaris werd: intrekking van het privilege voor vermogenden in de schenk- en erfbelasting; de door niets gerechtvaardigde vrijstelling voor degenen die een belang vanaf 5% in een actieve BV geschonken krijgen of erven; met de verst mogelijke oprekking van het voorstellingsvermogen heeft die niets te maken met liquiditeitsproblemen bij opvolging of stimulering van ondernemerschap. Wiebes werd inderdaad meteen – kennelijk binnen een paar uur – teruggefloten. Deze best denkbare dekkingsmaatregel schittert door afwezigheid in de gepresenteerde plannen, maar is geknipt om ongewenste BTW-verhogingen voor bepaalde kleine ondernemers te voorkomen.

Box 3 wordt weliswaar minder bizar, maar blijft bezopen. De brief formuleert het eufemistisch: “veel belastingplichtigen in box 3, vooral degenen met alleen een spaarrekening, hebben het gevoel belasting af te dragen over een opbrengst die er niet is geweest.” Nou, dat is niet alleen maar een ‘gevoel’. De Nederlandse wetgever is als enige ter wereld te beroerd om het werkelijk gerealiseerde rendement uit te zoeken. Daardoor betalen sappelaars die bij ING, ABN of Robeco op een spaarrekening zonder voorwaarden momenteel 0,9% rente krijgen, in box 3 belasting ad 30% over 4% = 1,2%; dat is zelfs bij veronachtzaming van inflatie dus 133% van de rente. Groot-grofstoffelijken die zich risico’s en actief vermogensbeheer kunnen permitteren halen een veel hoger rendement en betalen dus effectief een veel lager tarief. De regering wil u blijven dicteren wat zij vindt dat u verdiend heeft, geheel onafhankelijk van wat u werkelijk verdiend heeft, maar wil thans drie boxen 3 maken (box 3a spaarsaldo, box 3b effecten en box 3c onroerend goed) met per subbox een fictief rendement op een macro-jaargemiddelde. Het intrinsiek onredelijke blijft: niemand is gemiddeld; iedereen wordt óf onder- óf overbelast. Het is uitgesloten dat Nederland het enige land ter wereld zou zijn waar de fiscus niet in staat is om vermogensrendement te meten. Rente- en dividendgegevens worden allang automatisch aan de fiscus doorgegeven door financiële instellingen, én steeds meer automatisch uitgewisseld met het buitenland. Die gegevens kunnen zelfs vooringevuld worden in de digitale aangifte. Box 3a is dus hoe dan ook volslagen overbodig.

In het thema van dit NJB-nummer kunnen de belastinghervormers nog een nieuwe bestemmingsheffing overwegen: een aardbevingsbelasting ten laste van de bevingveroorzakers, die aftrekbaar is voor de vennootschapsbelasting, zodat ook de Staat 25% meebetaalt. De opbrengst gaat geheel naar het herstel van schade door de bevingen. Het verband tussen bevingshevigheid en schade moet dus via het tarief ook tussen bevingshevigheid en heffingshoogte gelegd worden. Bevingshevigheid wordt al uitgedrukt op een schaal (van Richter), die dus wellicht ook als heffingsmaatstaf gebruikt kan worden. Ik moet bekennen dat ik niet de wetgevingsambtenaar zou willen zijn die grondslag en tarief moet ontwerpen. Misschien kan de bedenker van box 3 hier goed werk verrichten bij het abstraheren van de werkelijke verbanden, zulks ten behoeve van de opbrengst.

Naam auteur: Peter Wattel
Geschreven op: 29 juni 2015

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar Europees belastingrecht Universiteit van Amsterdam

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Frits Jansen schreef op :
Het is droevig gesteld met de kennis van economie in Nederland (en ik ben niet eens een econoom). Als een onderneming op de vrije markt "externaliteiten" veroorzaakt moeten die "geïnternaliseerd" worden opdat de markt de onderneming tot het maatschappelijk gewenste resultaat brengt.

Bij de Groningse gaswinning zijn er evident "negatieve externaliteiten", en die moeten dus aan de NAM in rekening worden gebracht opdat dit bedrijf het maatschappelijk optimale gedrag zal volgen. Me dunkt dat er zoveel aan dat gas wordt verdiend dat de NAM veel beter af zou zijn als de benadeelde Groningers een riante schadevergoeding van de NAM zouden krijgen, dan in et huidige plan waarin de NAM door een karig een zwaar gejuridiseerd schadevergoedingsbeleid het lid op de neus krijgt en veel minder gas mag winnen.

Het zou zo moeten zijn dat gelukszoekers speciaal naar Groningen verhuizen in de hoop ook door een aardbeving te worden getroffen en dan een riante compensatie op te strijken.

Het denken in externaliteiten is al heel lang gebruikelijk in de milieu-economie.
Voor de volledigheid: er zijn ook positieve externaliteiten denkbaar. Als derden profiteren dan wordt het maatschappelijk optimum bereikt als die meebetalen.

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.