Alleen jip-en-janneketaal is niet de oplossing

Juristen krijgen vaak te horen dat ze toegankelijke taal moeten gebruiken. Commentaar richt zich vaak vooral op woordkeuze en formulering. Maar deze zijn veel minder belangrijk voor de begrijpelijkheid van een tekst dan algemeen wordt aangenomen. Het zijn slechts symptomen van een onderliggend probleem. De strijd tegen juridisch jargon en archaïsch taalgebruik is dus oppervlakkig en draagt niet echt bij tot de begrijpelijkheid van juridische teksten.

De juridische wereld zou er daarom goed aan doen om de werkelijke oorzaak van ontoegankelijke teksten aan te pakken in plaats van te blijven hangen in symptoombestrijding.

Een tekst is niet meteen goed als het taalgebruik toegankelijk is

Natuurlijk is het belangrijk dat elke komma op de juiste plek staat en dat er niet meerdere ontkenningen in één zin staan. De vraag is alleen: is dit nu wat een juridische tekst moeilijk leesbaar maakt? Want wat gebeurt er als je die zinnen herschrijft? Bereik je dan je doel wel met die tekst? Wordt de tekst dan echt duidelijker of overtuigender? Nee, is onze conclusie. Meestal niet. Het is slechts krabben aan de verf zoals rechter Jantine Nolta in haar boek Taal in toga in 1997 al schreef. De stijl is uiteindelijk de minst bepalende factor voor de overtuigingskracht van een juridische tekst. Daarom vinden we het ook zo jammer dat juristen nu enkel aangespoord lijken te worden om naar dit oppervlakkige tekstniveau te kijken.

Want hoe erg is het als een tekst jargon en archaïsch taalgebruik bevat? Of uit vele onnodig lange zinnen bestaat? Wij kwamen erachter dat dit in de rechtszaal niet zoveel uitmaakt voor de overtuigingskracht toen we een aantal zittingen van strafzaken bijwoonden. Zo was er tijdens een van de zaken een strafpleiter aan het woord die ons opviel vanwege zijn uitgesproken juridische stijl: archaïsche volzinnen doorspekt met typisch juridisch jargon. Wij vonden dit als taalbeheersers storend, maar rechter Jan Moors van de rechtbank Amsterdam zag dat anders: ‘Deze advocaat doet precies wat hij moet doen, namelijk ons als rechter juridisch bij de les houden.’ De bewuste strafpleiter gaf een helder antwoord op de vraag: is er een andere interpretatie van de feiten mogelijk dan het OM de rechtbank voorhoudt? De rechter had geen last van het taalgebruik, omdat het betoog precies aansloot bij zijn informatiebehoefte en het logisch was opgebouwd.

Een uitgesproken stijl kan in de weg staan

Dus zolang een betoog inhoudelijk sterk is, hoeft lastig juridisch taalgebruik geen invloed te hebben op de overtuigingskracht van het verhaal. Het omgekeerde geldt ook: archaïsche en juridische taal geeft geen kracht aan een zwak verhaal. Als deze schrijfstijl omslaat in wollig en vaag taalgebruik, heeft het zelfs in veel gevallen het tegenovergestelde effect. Jantine Nolta van de rechtbank Groningen merkt hierover op: ‘Als advocaten een onduidelijk en vaag betoog voeren, dan irriteert me dat. Alsof ik niet doorheb dat ze mij proberen af te leiden met wollige taal.’ Tegelijkertijd kan een te vlot gevoerd betoog ook de achterdocht van rechters wekken. Jan Moors zegt daarover: Advocaten zijn meestal rap van tong. Ze kunnen je meevoeren in een mooi verhaal. Ook dan ben ik op mijn hoede.’ Kortom: stijl kan afleiden, maar is nooit doorslaggevend voor het succes in de rechtszaal. De inhoud en opbouw van een betoog zijn dat wel. 2

Waarom bestaat er zoiets als de juridische taal?

Uitgesproken juridische taal heeft meestal een onderliggende oorzaak. Over het algemeen is het gewoon ‘de macht der gewoonte’. Het kost moeite om ineens gewone-mensentaal te schrijven als je dat niet gewend bent, omdat je juist juridische teksten hebt leren schrijven. Tot voor kort was het tenslotte de traditie om juridische teksten te doorspekken met jargon. Pas sinds relatief korte tijd is het belang van begrijpelijke taal in het juridische domein doorgedrongen. Blijkbaar is het nu belangrijk geworden dat het juridisch domein ontsloten wordt voor een groter publiek. Omdat de rechtspraak transparant moet zijn bijvoorbeeld. En omdat steeds meer burgers onbegrijpelijke teksten niet meer accepteren. Voor rechtsbijstandsverzekeraars is de nadruk op begrijpelijke taal bijvoorbeeld al heel vanzelfsprekend.

Toch vindt de individuele jurist het vaak nog lastig om de veilige jas van de juridische taal uit te trekken. Hij is er in zijn opleiding en loopbaan aan gewend geraakt en begeeft zich het grootste deel van de dag in deze taal: wetteksten en jurisprudentie zijn nu eenmaal zo opgesteld. De meesten zijn zich bovendien te weinig bewust van de keuzes die ze hebben om het anders te doen. En laten we niet vergeten dat juristen ook strategisch gebruik maken van juridische taal. Zo is het slim en efficiënt om bepaalde zinsneden uit jurisprudentie over te nemen die in het verleden succesvol zijn gebleken.

De werkelijke oorzaak: meteen schrijven

Maar de werkelijke oorzaak van slechte juridische teksten is dat juristen denkend schrijven. Veel juristen gebruiken schrijven om tot hun standpunt te komen en beschouwen hun ‘denktekst’ dan ook maar meteen als acceptabel resultaat. Het probleem van denkend schrijven is dat je tijdens het schrijven meestal nog niet weet waar je op uitkomt. Je bent als het ware nog op een ontdekkingstocht. Dit soort teksten bevat zinnen die ontsporen, met komma’s op de verkeerde plek en driedubbele ontkenningen. De informatie is nog niet logisch geordend, want de schrijver volgt zijn eigen associaties. In zo’n tekst staan vaak details die bij nader inzien niet relevant blijken te zijn. En argumenten die voor de lezer cruciaal zijn, ontbreken juist vaak. Dat komt omdat de schrijver niet voor de lezer schrijft, maar voor zichzelf. En waar staat de kern van het verhaal? Juist, aan het eind. Hieronder leest u een treffend voorbeeld.

Fragment (oorspronkelijke tekst)

Ten aanzien van het in zaak A onder 1. ten laste gelegde overweegt de rechtbank dat uit het dossier is gebleken dat sprake is geweest van het aantreffen van een blikje Red Bull op de eettafel in de woning waar is ingebroken. De aangever heeft verklaard dat dit blikje zich eerder niet in de woning bevond. Van de hals en rondom de opening van het blikje is een speekselbemonstering gemaakt. Deze bemonstering is overgedragen aan het Nederlands Forensisch Instituut (hierna: NFI), waar het bleek te matchen met het DNA-profiel van het referentiemonster wangslijmvlies van verdachte.

De rechtbank is van oordeel dat, nu het in casu om een blikje en derhalve om een gemakkelijk te verplaatsen object gaat, de mogelijkheid bestaat dat dit blikje door een ander dan verdachte is achtergelaten in de woning. Verdachte heeft ter zitting verklaard dat hij veel blikjes Red Bull drinkt en de lege blikjes regelmatig laat slingeren. Nu deze mogelijkheid niet kan worden uitgesloten, kan niet wettig en overtuigend worden bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan de ten laste gelegde woninginbraak.

Meestal lijkt het heel efficiënt om tijdens het denkproces al te gaan schrijven. Maar dan krijg je teksten zoals bovenstaand fragment. Als lezer moet je de hele alinea lezen zonder dat je weet waar het naartoe gaat. De kern van de alinea staat in de laatste zin en daarmee moet de lezer weer terug naar het begin. Tot je als lezer de kern weet, is het namelijk niet mogelijk om te onthouden wat je leest. Hieronder leest u een mogelijke herschrijving:

Fragment (herschreven tekst)

Er kan niet wettig en overtuigend bewezen worden dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan de ten laste gelegde woninginbraak. Het enige bewijsmiddel daarvoor is namelijk een blikje Red Bull met het DNA van verdachte dat is aangetroffen op de eettafel in de woning waar is ingebroken. De aangever verklaarde dat dit blikje zich eerder niet in de woning bevond. De mogelijkheid bestaat echter dat het blikje door een ander dan verdachte is achtergelaten in de woning, want een blikje is een makkelijk te verplaatsen voorwerp. Bovendien heeft verdachte tijdens de zitting verklaard dat hij veel blikjes Red Bull drinkt en de lege blikjes geregeld laat slingeren.

Zoals u ziet, bevat deze herschrijving een derde minder tekst dan het oorspronkelijke fragment. Dat komt omdat in de herschrijving vanuit de kern is geredeneerd. Als je uitgaat van de kern, blijkt dat er veel informatie in het oorspronkelijke fragment stond die eigenlijk niet relevant is. Want waarom zou je uitgebreid ingaan op het DNA-monster als het er eigenlijk niet toe doet of het DNA op het blikje al dan niet van de verdachte is? Denkend schrijven is dus misschien wel snel, maar niet erg doelgericht.

Hoe komt een jurist tot een toegankelijke tekst?

Schrijven van complexe teksten komt vooral neer op scherp analytisch denken. Daar moet je de tijd voor nemen. Maar het scheelt weer veel tijd als je voor dat denken geen uitgeschreven tekst nodig hebt. Een argumentatieboom of mindmap is zo gemaakt en ondersteunt het denken uitstekend. Als je door het uittekenen van je analyse dan eenmaal bij je conclusie bent uitgekomen, kies je de argumenten die ervoor zorgen dat jouw lezer die conclusie ook accepteert. Met je boodschap en een duidelijke rode draad voor ogen schrijft zo’n heldere tekst zich bijna vanzelf.

En het is onze ervaring dat teksten die uit een gedegen analytische voorbereiding voortkomen, meestal ook in heldere taal geschreven zijn. De schrijver gebruikt dan namelijk vrij automatisch woorden die hij ook gebruikt in zijn dagelijkse spraak. En ja, de ene jurist zal van nature een uitgesprokener stijl hebben dan de ander. Maar het effect van de stijl op de kwaliteit van de tekst is minder groot wanneer een betoog vanuit de kern opgebouwd is en een duidelijke structuur heeft.

Wat moet er dus gebeuren?

De nadruk op het taalgebruik alleen is dus een zeer eenzijdige benadering van een veel complexer probleem. Wij storen ons al jaren aan grappig bedoelde boekjes waarin de taal van juristen eens lekker onder de loep wordt genomen. Veel juristen willen het zelf ook wel anders, maar weten niet goed hoe ze dat voor elkaar krijgen. Het is niet constructief om juristen telkens op de vingers te tikken vanwege hun woordkeuze en zinsconstructies. Dat is zelfs dom, want dan blijf je dus altijd praten over de oppervlakkige kenmerken van teksten.

Als je juristen - en daarmee de samenleving - dus echt wilt helpen om toegankelijke teksten te schrijven, dan moet je ze handvatten geven voor de fase die voorafgaat aan het schrijven. Bovendien moeten ze de tijd krijgen om hun denken ruimte te geven zonder meteen tekst te hoeven produceren. Pas dan hebben juristen de kans om betogen te schrijven waarin de inhoud voorop staat.

Tot slot daarom alvast wat praktische tips:

1. Denk eerst, schrijf dan: Bezie je hele berg met gegevens, feiten, mogelijke interpretaties binnen mogelijke juridische kaders en kom tot een ‘standpunt/hoofdboodschap’. Gebruik vervolgens argumentatiebomen of mindmaps om de juiste informatie voor je lezer te selecteren en deze logisch te ordenen.

2. Schrijf vanuit de kern: Vertel je lezer meteen wat hij wil weten en vergroot daarmee je overtuigingskracht

3. Maak de structuur zichtbaar: Zorg dat je lezer de rode draad volgt en houd grip op hoe hij de informatie interpreteert

4. Gebruik geen onnodig ingewikkelde taal: Vestig de aandacht van je lezer op de inhoud en niet op de stijl


Bron afbeelding: dbnl.nl

Naam auteur: Geerke van der Bruggen en Margriet de Groot
Geschreven op: 26 maart 2014

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Ties moleman schreef op :
Hype in de chat voor NNN op het CCC
Ties moleman schreef op :
Hype in de chat voor NNN op het CCC
lil pump schreef op :
esketiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiit
Gerda schreef op :
Ik ga voor die auto staan en die man die trekt me er voor weg.
haaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaahaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaal
lol schreef op :
F
lol schreef op :
F
Saskia schreef op :
Er is ruis op de lijn
Drop FF een F in de chat schreef op :
F
Ikwilfietsen schreef op :
Alleen jip-en-janneketaal is niet de oplossing

© Stichting Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren
Juristen krijgen vaak te horen dat ze toegankelijke taal moeten gebruiken. Commentaar richt zich vaak vooral op woordkeuze en formulering. Maar deze zijn veel minder belangrijk voor de begrijpelijkheid van een tekst dan algemeen wordt aangenomen. Het zijn slechts symptomen van een onderliggend probleem. De strijd tegen juridisch jargon en archaïsch taalgebruik is dus oppervlakkig en draagt niet echt bij tot de begrijpelijkheid van juridische teksten.

De juridische wereld zou er daarom goed aan doen om de werkelijke oorzaak van ontoegankelijke teksten aan te pakken in plaats van te blijven hangen in symptoombestrijding.

Een tekst is niet meteen goed als het taalgebruik toegankelijk is
Natuurlijk is het belangrijk dat elke komma op de juiste plek staat en dat er niet meerdere ontkenningen in één zin staan. De vraag is alleen: is dit nu wat een juridische tekst moeilijk leesbaar maakt? Want wat gebeurt er als je die zinnen herschrijft? Bereik je dan je doel wel met die tekst? Wordt de tekst dan echt duidelijker of overtuigender? Nee, is onze conclusie. Meestal niet. Het is slechts krabben aan de verf zoals rechter Jantine Nolta in haar boek Taal in toga in 1997 al schreef. De stijl is uiteindelijk de minst bepalende factor voor de overtuigingskracht van een juridische tekst. Daarom vinden we het ook zo jammer dat juristen nu enkel aangespoord lijken te worden om naar dit oppervlakkige tekstniveau te kijken.

Want hoe erg is het als een tekst jargon en archaïsch taalgebruik bevat? Of uit vele onnodig lange zinnen bestaat? Wij kwamen erachter dat dit in de rechtszaal niet zoveel uitmaakt voor de overtuigingskracht toen we een aantal zittingen van strafzaken bijwoonden. Zo was er tijdens een van de zaken een strafpleiter aan het woord die ons opviel vanwege zijn uitgesproken juridische stijl: archaïsche volzinnen doorspekt met typisch juridisch jargon. Wij vonden dit als taalbeheersers storend, maar rechter Jan Moors van de rechtbank Amsterdam zag dat anders: ‘Deze advocaat doet precies wat hij moet doen, namelijk ons als rechter juridisch bij de les houden.’ De bewuste strafpleiter gaf een helder antwoord op de vraag: is er een andere interpretatie van de feiten mogelijk dan het OM de rechtbank voorhoudt? De rechter had geen last van het taalgebruik, omdat het betoog precies aansloot bij zijn informatiebehoefte en het logisch was opgebouwd.

Een uitgesproken stijl kan in de weg staan
Dus zolang een betoog inhoudelijk sterk is, hoeft lastig juridisch taalgebruik geen invloed te hebben op de overtuigingskracht van het verhaal. Het omgekeerde geldt ook: archaïsche en juridische taal geeft geen kracht aan een zwak verhaal. Als deze schrijfstijl omslaat in wollig en vaag taalgebruik, heeft het zelfs in veel gevallen het tegenovergestelde effect. Jantine Nolta van de rechtbank Groningen merkt hierover op: ‘Als advocaten een onduidelijk en vaag betoog voeren, dan irriteert me dat. Alsof ik niet doorheb dat ze mij proberen af te leiden met wollige taal.’ Tegelijkertijd kan een te vlot gevoerd betoog ook de achterdocht van rechters wekken. Jan Moors zegt daarover: ‘Advocaten zijn meestal rap van tong. Ze kunnen je meevoeren in een mooi verhaal. Ook dan ben ik op mijn hoede.’ Kortom: stijl kan afleiden, maar is nooit doorslaggevend voor het succes in de rechtszaal. De inhoud en opbouw van een betoog zijn dat wel. 2

Waarom bestaat er zoiets als de juridische taal?
Uitgesproken juridische taal heeft meestal een onderliggende oorzaak. Over het algemeen is het gewoon ‘de macht der gewoonte’. Het kost moeite om ineens gewone-mensentaal te schrijven als je dat niet gewend bent, omdat je juist juridische teksten hebt leren schrijven. Tot voor kort was het tenslotte de traditie om juridische teksten te doorspekken met jargon. Pas sinds relatief korte tijd is het belang van begrijpelijke taal in het juridische domein doorgedrongen. Blijkbaar is het nu belangrijk geworden dat het juridisch domein ontsloten wordt voor een groter publiek. Omdat de rechtspraak transparant moet zijn bijvoorbeeld. En omdat steeds meer burgers onbegrijpelijke teksten niet meer accepteren. Voor rechtsbijstandsverzekeraars is de nadruk op begrijpelijke taal bijvoorbeeld al heel vanzelfsprekend.

Toch vindt de individuele jurist het vaak nog lastig om de veilige jas van de juridische taal uit te trekken. Hij is er in zijn opleiding en loopbaan aan gewend geraakt en begeeft zich het grootste deel van de dag in deze taal: wetteksten en jurisprudentie zijn nu eenmaal zo opgesteld. De meesten zijn zich bovendien te weinig bewust van de keuzes die ze hebben om het anders te doen. En laten we niet vergeten dat juristen ook strategisch gebruik maken van juridische taal. Zo is het slim en efficiënt om bepaalde zinsneden uit jurisprudentie over te nemen die in het verleden succesvol zijn gebleken.

De werkelijke oorzaak: meteen schrijven
Maar de werkelijke oorzaak van slechte juridische teksten is dat juristen denkend schrijven. Veel juristen gebruiken schrijven om tot hun standpunt te komen en beschouwen hun ‘denktekst’ dan ook maar meteen als acceptabel resultaat. Het probleem van denkend schrijven is dat je tijdens het schrijven meestal nog niet weet waar je op uitkomt. Je bent als het ware nog op een ontdekkingstocht. Dit soort teksten bevat zinnen die ontsporen, met komma’s op de verkeerde plek en driedubbele ontkenningen. De informatie is nog niet logisch geordend, want de schrijver volgt zijn eigen associaties. In zo’n tekst staan vaak details die bij nader inzien niet relevant blijken te zijn. En argumenten die voor de lezer cruciaal zijn, ontbreken juist vaak. Dat komt omdat de schrijver niet voor de lezer schrijft, maar voor zichzelf. En waar staat de kern van het verhaal? Juist, aan het eind. Hieronder leest u een treffend voorbeeld.

Fragment (oorspronkelijke tekst)

Ten aanzien van het in zaak A onder 1. ten laste gelegde overweegt de rechtbank dat uit het dossier is gebleken dat sprake is geweest van het aantreffen van een blikje Red Bull op de eettafel in de woning waar is ingebroken. De aangever heeft verklaard dat dit blikje zich eerder niet in de woning bevond. Van de hals en rondom de opening van het blikje is een speekselbemonstering gemaakt. Deze bemonstering is overgedragen aan het Nederlands Forensisch Instituut (hierna: NFI), waar het bleek te matchen met het DNA-profiel van het referentiemonster wangslijmvlies van verdachte.

De rechtbank is van oordeel dat, nu het in casu om een blikje en derhalve om een gemakkelijk te verplaatsen object gaat, de mogelijkheid bestaat dat dit blikje door een ander dan verdachte is achtergelaten in de woning. Verdachte heeft ter zitting verklaard dat hij veel blikjes Red Bull drinkt en de lege blikjes regelmatig laat slingeren. Nu deze mogelijkheid niet kan worden uitgesloten, kan niet wettig en overtuigend worden bewezen dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan de ten laste gelegde woninginbraak.

Meestal lijkt het heel efficiënt om tijdens het denkproces al te gaan schrijven. Maar dan krijg je teksten zoals bovenstaand fragment. Als lezer moet je de hele alinea lezen zonder dat je weet waar het naartoe gaat. De kern van de alinea staat in de laatste zin en daarmee moet de lezer weer terug naar het begin. Tot je als lezer de kern weet, is het namelijk niet mogelijk om te onthouden wat je leest. Hieronder leest u een mogelijke herschrijving:

Fragment (herschreven tekst)

Er kan niet wettig en overtuigend bewezen worden dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan de ten laste gelegde woninginbraak. Het enige bewijsmiddel daarvoor is namelijk een blikje Red Bull met het DNA van verdachte dat is aangetroffen op de eettafel in de woning waar is ingebroken. De aangever verklaarde dat dit blikje zich eerder niet in de woning bevond. De mogelijkheid bestaat echter dat het blikje door een ander dan verdachte is achtergelaten in de woning, want een blikje is een makkelijk te verplaatsen voorwerp. Bovendien heeft verdachte tijdens de zitting verklaard dat hij veel blikjes Red Bull drinkt en de lege blikjes geregeld laat slingeren.

Zoals u ziet, bevat deze herschrijving een derde minder tekst dan het oorspronkelijke fragment. Dat komt omdat in de herschrijving vanuit de kern is geredeneerd. Als je uitgaat van de kern, blijkt dat er veel informatie in het oorspronkelijke fragment stond die eigenlijk niet relevant is. Want waarom zou je uitgebreid ingaan op het DNA-monster als het er eigenlijk niet toe doet of het DNA op het blikje al dan niet van de verdachte is? Denkend schrijven is dus misschien wel snel, maar niet erg doelgericht.

Hoe komt een jurist tot een toegankelijke tekst?
Schrijven van complexe teksten komt vooral neer op scherp analytisch denken. Daar moet je de tijd voor nemen. Maar het scheelt weer veel tijd als je voor dat denken geen uitgeschreven tekst nodig hebt. Een argumentatieboom of mindmap is zo gemaakt en ondersteunt het denken uitstekend. Als je door het uittekenen van je analyse dan eenmaal bij je conclusie bent uitgekomen, kies je de argumenten die ervoor zorgen dat jouw lezer die conclusie ook accepteert. Met je boodschap en een duidelijke rode draad voor ogen schrijft zo’n heldere tekst zich bijna vanzelf.

En het is onze ervaring dat teksten die uit een gedegen analytische voorbereiding voortkomen, meestal ook in heldere taal geschreven zijn. De schrijver gebruikt dan namelijk vrij automatisch woorden die hij ook gebruikt in zijn dagelijkse spraak. En ja, de ene jurist zal van nature een uitgesprokener stijl hebben dan de ander. Maar het effect van de stijl op de kwaliteit van de tekst is minder groot wanneer een betoog vanuit de kern opgebouwd is en een duidelijke structuur heeft.

Wat moet er dus gebeuren?
De nadruk op het taalgebruik alleen is dus een zeer eenzijdige benadering van een veel complexer probleem. Wij storen ons al jaren aan grappig bedoelde boekjes waarin de taal van juristen eens lekker onder de loep wordt genomen. Veel juristen willen het zelf ook wel anders, maar weten niet goed hoe ze dat voor elkaar krijgen. Het is niet constructief om juristen telkens op de vingers te tikken vanwege hun woordkeuze en zinsconstructies. Dat is zelfs dom, want dan blijf je dus altijd praten over de oppervlakkige kenmerken van teksten.

Als je juristen - en daarmee de samenleving - dus echt wilt helpen om toegankelijke teksten te schrijven, dan moet je ze handvatten geven voor de fase die voorafgaat aan het schrijven. Bovendien moeten ze de tijd krijgen om hun denken ruimte te geven zonder meteen tekst te hoeven produceren. Pas dan hebben juristen de kans om betogen te schrijven waarin de inhoud voorop staat.

Tot slot daarom alvast wat praktische tips:

1. Denk eerst, schrijf dan: Bezie je hele berg met gegevens, feiten, mogelijke interpretaties binnen mogelijke juridische kaders en kom tot een ‘standpunt/hoofdboodschap’. Gebruik vervolgens argumentatiebomen of mindmaps om de juiste informatie voor je lezer te selecteren en deze logisch te ordenen.

2. Schrijf vanuit de kern: Vertel je lezer meteen wat hij wil weten en vergroot daarmee je overtuigingskracht

3. Maak de structuur zichtbaar: Zorg dat je lezer de rode draad volgt en houd grip op hoe hij de informatie interpreteert

4. Gebruik geen onnodig ingewikkelde taal: Vestig de aandacht van je lezer op de inhoud en niet op de stijl
Eminem schreef op :
Just check out the lyrics
Look, I was gonna go easy on you not to hurt your feelings
But I'm only going to get this one chance
(Six minutes, six minutes)
Something's wrong, I can feel it
(Six minutes, six minutes, Slim Shady, you're on)
Just a feeling I've got
Like something's about to happen
But I don't know what
If that means, what I think it means, we're in trouble
Big trouble. And if he is as bananas as you say
I'm not taking any chances
You were just what the doctor ordered

[Chorus:]
I'm beginning to feel like a Rap God, Rap God
All my people from the front to the back nod, back nod
Now who thinks their arms are long enough to slap box, slap box?
They said I rap like a robot, so call me rap-bot

[Verse 1:]
But for me to rap like a computer must be in my genes
I got a laptop in my back pocket
My pen'll go off when I half-cock it
Got a fat knot from that rap profit
Made a living and a killing off it
Ever since Bill Clinton was still in office
With Monica Lewinski feeling on his nutsack
I'm an MC still as honest
But as rude and as indecent as all hell
Syllables, skill-a-holic (Kill 'em all with)
This flippity, dippity-hippity hip-hop
You don't really wanna get into a pissing match
With this rappity-rap
Packing a mack in the back of the Ac
backpack rap, crap, yap-yap, yackety-yack
and at the exact same time
I attempt these lyrical acrobat stunts while I'm practicing that
I'll still be able to break a motherfuckin' table
Over the back of a couple of faggots and crack it in half
Only realized it was ironic
I was signed to Aftermath after the fact
How could I not blow? All I do is drop "F" bombs
Feel my wrath of attack
Rappers are having a rough time period
Here's a Maxi-Pad
It's actually disastrously bad
For the wack while I'm masterfully constructing this masterpiece yeah

[Chorus:]
'Cause I'm beginning to feel like a Rap God, Rap God
All my people from the front to the back nod, back nod
Now who thinks their arms are long enough to slap box, slap box?
Let me show you maintaining this shit ain't that hard, that hard

[Verse 2:]
Everybody want the key and the secret to rap
Immortality like I have got
Well, to be truthful the blueprint's
Simply rage and youthful exuberance
Everybody loves to root for a nuisance
Hit the earth like an asteroid
and did nothing but shoot for the moon since (PPEEYOOM)
MC's get taken to school with this music
'Cause I use it as a vehicle to 'bus the rhyme'
Now I lead a New School full of students
Me? Me, I'm a product of Rakim
Lakim Shabazz, 2Pac, N-W-A., Cube, hey, Doc, Ren
Yella, Eazy, thank you, they got Slim
Inspired enough to one day grow up
Blow up and being in a position
To meet Run-D.M.C. and induct them
Into the motherfuckin' Rock n'
Roll Hall of Fame even though I walk in the church
And burst in a ball of flames
Only Hall of Fame I'll be inducted in is the alcohol of fame
On the wall of shame
You fags think it's all a game
'Til I walk a flock of flames
Off a plank and
Tell me what in the fuck are you thinking?
Little gay looking boy
So gay I can barely say it with a 'straight' face looking boy
You're witnessing a mass-occur like you're watching a church gathering
And take place looking boy
Oy vey, that boy's gay
That's all they say looking boy
You get a thumbs up, pat on the back
And a "way to go" from your label every day looking boy
Hey, looking boy, what d'you say looking boy?
I get a "hell yeah" from Dre looking boy
I'mma work for everything I have
Never asked nobody for shit
Git out my face looking boy
Basically boy you're never gonna be capable
of keeping up with the same pace looking boy, 'cause

[Chorus:]
I'm beginning to feel like a Rap God, Rap God
All my people from the front to the back nod, back nod
The way I'm racing around the track, call me Nascar, Nascar
Dale Earnhardt of the trailer park, the White Trash God
Kneel before General Zod this planet's Krypton, no Asgard, Asgard

[Verse 3:]
So you'll be Thor and I'll be Odin
You rodent, I'm omnipotent
Let off then I'm reloading
Immediately with these bombs I'm totin'
And I should not be woken
I'm the walking dead
But I'm just a talking head, a zombie floating
But I got your mom deep throating
I'm out my Ramen Noodle
We have nothing in common, poodle
I'm a Doberman, pinch yourself
In the arm and pay homage, pupil
It's me
My honesty's brutal
But it's honestly futile if I don't utilize
What I do though for good
At least once in a while so I wanna make sure
Somewhere in this chicken scratch I scribble and doodle
Enough rhymes to
Maybe try to help get some people through tough times
But I gotta keep a few punchlines
Just in case 'cause even you unsigned
Rappers are hungry looking at me like it's lunchtime
I know there was a time where once I
Was king of the underground
But I still rap like I'm on my Pharoahe Monch grind
So I crunch rhymes
But sometimes when you combine
Appeal with the skin color of mine
You get too big and here they come trying to
Censor you like that one line I said
On "I'm Back" from the Mathers LP
One when I tried to say I'll take seven kids from Columbine
Put 'em all in a line
Add an AK-47, a revolver and a nine
See if I get away with it now
That I ain't as big as I was, but I'm
Morphin' into an immortal coming through the portal
You're stuck in a time warp from two thousand four though
And I don't know what the fuck that you rhyme for
You're pointless as Rapunzel
With fucking cornrows
You write normal, fuck being normal
And I just bought a new ray gun from the future
Just to come and shoot ya
Like when Fabulous made Ray J mad
'Cause Fab said he looked like a fag
At Mayweather's pad singin' to a man
While he play piano
Man, oh man, that was the 24/7 special
On the cable channel
So Ray J went straight to radio station the very next day
"Hey, Fab, I'mma kill you"
Lyrics coming at you at supersonic speed, (JJ Fad)
Uh, summa lumma dooma lumma you assuming I'm a human
What I gotta do to get it through to you I'm superhuman
Innovative and I'm made of rubber, so that anything you say is
Ricochet in off a me and it'll glue to you
And I'm devastating more than ever demonstrating
How to give a motherfuckin' audience a feeling like it's levitating
Never fading, and I know that haters are forever waiting
For the day that they can say I fell off, they'll be celebrating
'Cause I know the way to get 'em motivated
I make elevating music
You make elevator music
"Oh, he's too mainstream."
Well, that's what they do
When they get jealous, they confuse it
"It's not hip hop, it's pop."
'Cause I found a hella way to fuse it
With rock, shock rap with Doc
Throw on "Lose Yourself" and make 'em lose it
I don't know how to make songs like that
I don't know what words to use
Let me know when it occurs to you
While I'm ripping any one of these verses that versus you
It's curtains, I'm inadvertently hurtin' you
How many verses I gotta murder to
Prove that if you were half as nice,
your songs you could sacrifice virgins to
Unghh, school flunky, pill junky
But look at the accolades these skills brung me
Full of myself, but still hungry
I bully myself 'cause I make me do what I put my mind to
When I'm a million leagues above you
Ill when I speak in tongues
But it's still tongue-and-cheek, fuck you
I'm drunk so Satan take the fucking wheel
I'm asleep in the front seat
Bumping Heavy D and the Boys
"Still chunky, but funky"
But in my head there's something
I can feel tugging and struggling
Angels fight with devils and
Here's what they want from me
They're asking me to eliminate some of the women hate
But if you take into consideration the bitter hatred I had
Then you may be a little patient and more sympathetic to the situation
And understand the discrimination
But fuck it
Life's handing you lemons
Make lemonade then
But if I can't batter the women
How the fuck am I supposed to bake them a cake then?
Don't mistake him for Satan
It's a fatal mistake if you think I need to be overseas
And take a vacation to trip a broad
And make her fall on her face and
Don't be a retard, be a king?
Think not
Why be a king when you can be a God?



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.