1,8 miljoen getapte metadata

Op 5 augustus 2013 publiceerde het Duitse weekblad Der Spiegel stukken van klokkenluider Snowden waaruit bleek dat de Amerikaanse National Security Agency (NSA) op grote schaal telecommunicatie van Europese bondgenoten onderschepte. In Nederland zouden in december 2012 1,8 miljoen sets metadata zijn verzameld.

Minister Plasterk suggereerde daarop in de media en in antwoord op kamervragen, dat deze data onrechtmatig door de NSA buiten de Nederlandse inlichtingendiensten om zouden zijn verzameld. Op grond van deze uitlatingen werd op 27 november 2013 een rechtszaak gestart, kortweg ‘Burgers tegen Plasterk’ genoemd, waarin onder andere de Nederlandse Vereniging voor Strafrechtadvocaten, de Nederlandse Vereniging voor Journalisten, de Internet Society Nederland en de stichting Privacy First een verklaring voor recht vragen dat de staat in strijd handelt  met het Nederlandse recht en internationale verdragsverplichtingen die de privacy en vrijheid van nieuwsgaring beschermen, door gegevens van buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten te ontvangen of te gebruiken die via ongeoorloofde middelen zijn vergaard.1 Ook wordt een verbod geëist op het gebruik van de resultaten van dit soort praktijken en een gebod tot het treffen van beschermingsmaatregelen. De procedure had een onverwacht effect: een dag voor de conclusie van antwoord van de staat meldde Plasterk op 4 februari 2014 in een korte brief aan de Tweede Kamer dat het toch de Nederlandse inlichtingendiensten zelf waren geweest die deze metadata – voornamelijk buitenlands data verkeer  – volkomen legaal aan de Verenigde Staten ter beschikking hadden gesteld. De affaire Plasterk die de politieke arena de afgelopen weken in zijn greep hield, was geboren. Als het de eigen AIVD en MIVD zijn geweest die getapte (buitenlandse) data met de NSA hebben gedeeld, is dan daarmee de angel uit de procedure ‘Burgers tegen Plasterk’ gehaald? Dat moet nog worden bezien. In de conclusie van antwoord van 5 februari 20142 wordt namens de staat uitvoerig betoogd dat er niets onrechtmatigs is gebeurd en dat is gehandeld binnen de kaders van de Wet op de inlichtingen en veiligheidsdiensten 2002, waarop onafhankelijk toezicht wordt uitgeoefend door de Commissie betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD). Maar over hoe het precies zit, zal de CTIVD deze maand (februari 2014) een verslag uitbrengen. De CTIVD rapporteert dan over de reikwijdte van de bevoegdheden van de AIVD en MIVD op het gebied van telecommunicatie in relatie tot de Grondwet en het EVRM, hoe gegevens van Nederlanders via buitenlandse inlichtingendiensten worden verzameld en uitgewisseld en op welke wijze hierbij de door het EVRM gestelde toetsingsnormen van noodzakelijkheid, proportionaliteit en subsidiariteit worden toegepast. De staat heeft beloofd dit rapport na verschijning in het geding te brengen.  

Intussen heeft het Europese Parlement niet stil gezeten. Naar aanleiding van het NSA-afluisterschandaal dat een golf van verontwaardiging heeft veroorzaakt toen bleek dat  de NSA niet alleen door het programma PRISM rechtstreeks toegang had tot gegevens van internetproviders als Google, Facebook, Apple en Skype, maar dat ook op grote schaal Europese bondgenoten inclusief regeringsleiders werden afgeluisterd, heeft het LIBE committee in het najaar van 2013 hoorzittingen georganiseerd. Op 14 januari 2014 is het concept rapport met een ontwerp resolutie gepubliceerd met liefst 116 concrete aanbevelingen. Onder andere Nederland wordt met zoveel woorden gevraagd zijn nationale wetgeving en praktijk in overeenstemming te brengen met het EVRM.3 De analyse maakt duidelijk dat er in veel EU-lidstaten nauwelijks een publieke discussie gevoerd wordt over de massaliteit van dataverzameling door zowel veiligheidsdiensten als private ondernemingen die het mogelijk maakt het priveleven van iedere burger in detail in kaart te brengen. Het rapport roept op tot bezinning over de maatschappij waarin we willen leven en tot actie van de kant van de nationale en EU-wetgever om de fundamentele rechten van burgers te beschermen.4 Een van de belangrijkste aspecten van deze complexe problematiek is – en dat maakt de affaire Plasterk ook wel duidelijk – dat we het overzicht  en de controle verloren zijn en dat er, nog afgezien van de rechtmatigheidsvraag, nauwelijks wordt nagedacht over de doelmatigheid, proportionaliteit en politieke aansturing van deze ongebreidelde dataverzameling. De rapporteur Claude Moraes van het Europees Parlement roept op tot de aanvaarding van een Europese ‘Habeas Corpus voor de privacy’, door het invoeren van instrumenten die ervoor moeten zorgen dat de burger enigszins de controle op de verzameling van zijn persoonlijke data terug krijgt. Daarbij zou Europa een onafhankelijke IT-strategie moeten ontwikkelen. Het land waar de servers staan heeft immers de macht in handen.

Inmiddels weet iedereen dat er in Burum, Friesland elf schotels staan, een voorziening  die ten behoeve van de AIVD en de MIVD radio- en satelietcommunicatie afluistert en de resultaten daarvan deelt met andere inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ik hoorde van iemand die hier jaren geleden in zijn studententijd een rondleiding kreeg toen de schotels nog in handen waren van de KPN, dat hem gevraagd werd een kabeltje vast te houden en toen te horen kreeg: “nu heb je het complete telefoonverkeer van Japan in je handen”.

Laat de faux pas van Plasterk ook in Nederland tot inhoudelijke discussie leiden over hoe de balans tussen privacy en veiligheid kan worden teruggewonnen. De aanbevelingen van het Europese Parlement vormen daarvoor een rijke bron.

Dit Vooraf is verschenen in NJB 2014/304, afl. 6, p. 381


Bron afbeelding: www.welingelichtekringen.nl


1. Alle stukken staan op de site van Bureau Brandeis;  https://bureaubrandeis.com/wp-content/uploads/2013/11/Dagvaarding-Burgers-tegen-Plasterk-bureau-Brandeis.pdf
2. https://fali.se/brandeis/Conclusie%20van%20antwoord.pdf
3. DRAFT REPORT on the US NSA surveillance programme, surveillance bodies in various Member States and their impact on EU citizens’ fundamental rights and on transatlantic cooperation in Justice and Home Affairs (2013/2188(INI)) Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs,Rapporteur: Claude Moraes
4. Zie ook Corien Prins, De klank van veiligheid, NJB 2013/1489.

 

Taru Spronken

Naam auteur: Taru Spronken
Geschreven op: 10 februari 2014

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar straf- en strafprocesrecht Universiteit Maastricht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reacties

Het Is Crisis schreef op :
Ook op Internet wordt men steeds meer ingeperkt. Ik kan bijna geen tv meer kijken via NPO. Waarom? Vernieuwde website, maar zit er niet een addertje onder het gras? Het lijkt wel of we overall op moeten inloggen om te kunnen reageren. Het liefst zou ik stoppen willen met Internet. Maar iedereen zegt dat juist dát onmogelijk is. Het digitale systeeem is ook de oplossing niet.
Het Is Crisis schreef op :
Ook op Internet wordt men steeds meer ingeperkt. Ik kan bijna geen tv meer kijken via NPO. Waarom? Vernieuwde website, maar zit er niet een addertje onder het gras? Het lijkt wel of we overall op moeten inloggen om te kunnen reageren. Het liefst zou ik stoppen willen met Internet. Maar iedereen zegt dat juist dát onmogelijk is. Het digitale systeeem is ook de oplossing niet.
JanOkee schreef op :
U, wordt bedonderd, wij allemaal, er is iets veel ergers gaande dan 'afluisteren', ik heb
het al meerdere malen ook aan uw blad verteld. Men deelt straffen uit met radar wapens ,
microgolf wapens ik weet niet hoe ze genoemd worden.
Mensenrechten worden tot het bot geschonden in Nederland. Het niet (kunnen) omarmen
van deze onaangename werkelijkheid door onze bestuurders is een 'gat' in de democratie.
Men heeft niet alleen verzwegen dat we het meest afgeluisterde & gecontroleerde landje
van West-Europa waren, nee dat was niet genoeg.
Al tenminste sinds Lubbers, stellen we mensen bloot aan debiliserende hoge fluittonen,
radar straling, pesterijen, inbraken, intimidatie, en ja, foltering.

De engelsen zijn behoudend, de fransen hebben flair en de duitsers zijn drammerig. En wij?
Wij vermalen mensen als in geen ander land 20, 30 jaar van hun leven, luisteren meer af dan
onze buren, hebben geen gekozen burgemeester en krijgen zaken niet voor het voetlicht bij
de staatsbetaalde televisie zenders. Onze handicap is het dominee's vingertje van Wim Kan.
De smalgeestige ambtenaar, de links-christelijke potlootlikker die denkt dat hij ieder moet
'redden' van 'gevaerlijke' populisten. Zij die nooit een goed idee van hun leven hebben gehad,
staan vooraan in de lynchmob in de overtuiging van hun eigen goddelijke ambtelijke onfeilbaarheid. We hebben
een systeem dat kleurloze nullen omhoog doet drijven, dat niet van meer van fouten leert,
dat persistent als goden, ambtenaren 'boven' de wet en gezond verstand verheft om maar
vooral de werkelijkheid niet te hoeven omarmen.

En de werkelijkhheid die door Snowden, Senator Wyden en anderen is komen boven drijven is onaangenaam.
"Looting, maiming, torture & repercussions-if-one-tells" (beschrijft het 'afluisteren' uitstekend Senator Wyden)
it gebeurt ook in Nederland, (vandaag, morgen, volgende week), het is heel 'meetbaar' tussen
(1Ghz - 60 Ghz)* en mensen belanden als direct gevolg ervan in het ziekenhuis.
(Google: Heartpalpitations/cardiovasculair effects & microwaves)

Met 11 amerikaanse senatoren, de UN en 16.000.000 websites die hier WEL vragen over stellen,
Is het decaden oude ‘niet-meten-wel-voor-gek-verklaren’-doctrine van de amateur-psychologen
inmiddels ingehaald door het internet. Ontkennen van deze systemen is een gepasseerd station
geworden. De stupiditeit van de pers om deze electronische gulag niet te herkennen en klokkenluiders als
‘komplot-koppies’ weg te zetten gaat nog eens geschiedenis schrijven. Dit systeem heeft waarschijnlijk ‘bevoorechte
leiders’ van politieke indeen voorzien, op hun plek gehouden, leiders die nu waarschijnlijk wetten schrijven
om zichzelf en hun ‘vrinden’ te ontlasten van onvoorstelbaar wrede misdaden.

'Targets' (lees non-bedreigende-non-criminele-goed-opgeleidde-nederlands-autotochtone
-huisvaders-en-moeders-zonder-strafblad,-drugs-of-wapens-achtergrond) krijgen bijna
dagelijks electrische schokken door hun lichaam gestuurd (weken/maanden/jaren),
Ze verliezen gezondheid , moeten soms (jaren) in auto's en campings slapen, verliezen
uiteraard werk & gezin en worden vanzelfsprekend financieel 'kapot' gemaakt.
Als er twee zaken schitterden in afwezigheid afgelopen 30 jaar,
dan is het wel 'zorgvuldigheid' en 'controle', dit inhibitieloze gehobby van
laag opgeleidde goed betaalde informatie hoeren met aangepaste magnetrons heeft
nooit iets te maken gehad met veiligheid, dat weten ze. De 'pruiken' hebben dus
niet alleen verzwegen dat we het meest afgeluisterd land in west europa werden,
nee we hebben tussen neus en lippen lijfstraffen ingevoerd,
terwijl we naar de buitenwereld 'mooi weer' speelden.

Het verzwijgen van het inhibitieloos geexperimenteer en gehobby met deze wapens dat hoort al decaden op de agenda te staan.
Firts Jansen schreef op :
Is de foto van Plasterk gemanipuleerd? Extra donker afgedrukt, en/of met verhoogd contrast om de man een louche voorkomen te geven? Ik begrijp dat een tijdsschrift graag passende illustraties plaatst, maar deze foto is suggestief op een manier die niet pas bij de serieuze bijdrage van prof. Spronken.
a.zecha schreef op :
Een tweede korte reactie:
Dat een lopende rechtszaak van burgers tegen een staatsfunctionaris de aanleiding werd om oude democratische mores uit de vergetelheid te halen is m.i. een steun voor een onafhankelijke nationale rechtspraak die zich op de Europese jurisprudentie kan beroepen indien onze burgerlijke grondrechten door onze staat worden geschonden.
a.zecha schreef op :
De laatste twee zinnen uit dit lezenswaardig artikel zijn m.i. niet de minst belangrijke ten aanzien van onze burgerrechten. Onze staat ziet zich als een staat “in oorlog” en laat kennelijk de “rechten” van machtige marktdeelnemers voorgaan.
a.zecha

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 



Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.