De jeugd van tegenwoordig

Ik zag twee beren broodjes smeren. 
Oh, dat was een wonder!

Ik weet niet of de jeugd van tegenwoordig nog met dit kinderliedje wordt grootgebracht. Dat gebeurt in ieder geval niet met de versie van de vermaarde Hans Nieuwenhuis: ‘Ik zag twee beren contracteren. Dat is pas een wonder.’ Hij lichtte dat toe: ‘Een beetje beer kan broodjes smeren. Maar contracteren, dat is andere koek. (…) Contracteren is een activiteit “common to all men, and to be found in no other race of animals.”’ En alles draait daarbij om de kern: ‘Zelfontplooiing door samenwerking met anderen.’1 Dat geeft het contractenrecht een mooi perspectief: zelfontplooiing door samenwerking met anderen. De mogelijkheden zijn legio, oneindig eigenlijk. Wij allen sluiten in ons leven vele zogeheten benoemde contracten (koop, huur, arbeidsovereenkomst, verzekering), maar zeker ook regelmatig onbenoemde contracten. De contractvrijheid die ons contractenrecht beheerst, geeft alle ruimte voor nieuwe contractuele avonturen.

Dat wil niet zeggen dat alles wat in ons leven ‘afspraak’ heet ook contract is. Vaak is het helemaal niet de bedoeling contractuele gebondenheid met alle vermogensrechtelijke gevolgen van dien in het leven te roepen. Natuurlijk wist Nieuwenhuis dat allang: ‘Het platgetreden voorbeeld is de afspraak om samen te gaan wandelen.’ Maar let op: ‘de reden waarom de afspraak geen overeenkomst is, is niet gelegen in het onderwerp: wandelen.’ Beslissend is of partijen rechtsgevolg beoogden te verbinden aan hun afspraak.2 Geen dagvaardingen en deurwaarders dus wanneer zoonlief herhaaldelijk niet komt opdagen bij de wekelijkse – ‘Dat hebben we toch duidelijk zo afgesproken, jongen? Ik reken daar op’ – zondagswandeling op het terrein van seniorencomplex Avondrood. Maar het is niet onmogelijk, vader en zoon kunnen hun afspraken opwaarderen tot contract en met boeteclausules versterken.

We lopen weliswaar niet warm voor een dergelijke juridisering van het familie- en privéleven, maar ook hier leest Nieuwenhuis ons de les: ‘Van alle vormen van juridisering is contractualisering de minst bedenkelijke.’ Met recht kan hij beweren dat het contract de nodige aantrekkingskracht uitoefent: naast prestatiecontracten zijn ook ‘anti-spijbel- en antipest-contracten’ in zwang geraakt. Wanneer twee partijen een gelijkwaardige rol vervullen bij het regelen van hun onderlinge betrekkingen, rest hun, indien zij aan die betrekkingen hun vrijblijvend karakter willen ontnemen, ook weinig anders dan het contract. Onontkoombaar leek Nieuwenhuis daarom bijvoorbeeld ook de contractualisering van afspraken over draagmoederschap.3

Voor de jeugd van tegenwoordig gaan we nog wat verder. Doortje Smithuijsen schetste twee weken geleden een beeld van een aanstaande werkelijkheid:‘Je ontmoet iemand in een kroeg, op het werk, of op een datingsite. Je spreekt af, het klikt, van het een komt het ander. Maar voordat je met elkaar het bed induikt, pak je nog even je telefoon en opent een onlinecontract dat jullie beiden moeten ondertekenen. In dat contract staat bijvoorbeeld dat ‘nee’ ook echt ‘nee’ betekent, en dat de toestemming tot seks op elk moment weer kan worden ingetrokken. Er staat in of de seks wel of niet veilig moet zijn, of BDSM wel of niet gewenst is en zo ja wat het stopwoord is. Op het stiekem delen van foto’s staat een boete van 10.000 euro.’

Aanleiding is het verschijnen of beter de lancering rond deze tijd van de Nederlandse app LegalFling. Het zou een simpel programma betreffen waarmee met een paar keer klikken wederzijdse toestemming tot seks wordt vastgelegd. En het resultaat zou er mogen zijn volgens de site (https://legalfling.io): ‘Hopefully you will not be needing this further down the road. But just in case, feel safe knowing that there is a legally binding agreement. Any violation can be dealt with quickly and privately.’

Even verderop onder het kopje Penalty clauses (b)lijkt dat inderdaad eenvoudig: ‘Escalate a breach with a single tap, triggering Cease and Desist letters and enforcing penalty payments.’

Mediaberichten suggereren dat er in binnen- en buitenland de nodige aandacht is voor deze nieuwe loot aan de stam van het contractenrecht. De vruchtbare aarde waarin deze tot wasdom komt, is, wat simpel gezegd, de MeToo-discussie en de naar verluidt in dat verband in Zweden aangekondigde wet die expliciete toestemming van partners verlangt voor zij het bed met elkaar delen. Daar springt LegalFling op in.

Het resultaat is in ieder geval van deze tijd: een on-linecontract tot stand gekomen via een app die ‘blockchain based’ is, zodat de overeenkomst net als eventuele aanpassingen die op een later moment worden gedaan veilig vastgelegd en opgeslagen worden. Het is ongetwijfeld de voorbode van meer contracten die de plaats gaan innemen van wat nu nog enkel afspraken heet. Dat het mij niet direct aanspreekt is niet zo gek natuurlijk: degenen op wie het nieuwe product zich richt hebben een andere leeftijd. Dat ik hen niet alleen een wat onbezorgder maar ook een minder ‘juridisch’ dagelijks leven toewens, zal de jeugd van tegenwoordig waarschijnlijk maar matig ‘boeien’. Ik zie bij ‘zelfontplooiing door samenwerking met anderen’ alleen wat anders voor me.

De betreurde Hans Nieuwenhuis leek over de toekomst van het contractenrecht nog tamelijk opgewekt. Van alle vormen van juridisering noemde hij contractualisering immers de minst bedenkelijke. Dat is een schrale troost voor degenen met een iets somberder inslag:

Ik zag twee jongeren contracteren.
Daarna pas gingen ze broodjes smeren…

 

Dit Vooraf verschijnt in NJB 2018/492, afl. 10.

 

  1. In Stolker e.a. (red.), Contractvrijheid, Deventer 1999, p. 23 e.v. onder verwijzing naar Adam Smith.
  2. In Waartoe is het recht op aarde?, Den Haag 2006, p. 105 e.v. 
  3. In Waartoe is het recht op aarde?, Den Haag 2006, p. 111 e.v.
  4. www.nrc.nl/nieuws/2018/02/20/seks-eerst-even-je-handtekening-a1592916
Ton Hartlief

Naam auteur: Ton Hartlief
Geschreven op: 6 maart 2018

Advocaat-generaal bij de Hoge Raad en hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit Maastricht

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

NJB Vlog

NJB Vlog is onlangs van start gegaan op njb.nl en You Tube. In korte interviews geven auteurs een toelichting op hun artikel en motivatie waarom ze in de pen klommen. 

Afbeelding

Deze week: Bart Bierens over zijn artikel Veranderend betaalgedrag vanuit een juridisch perspectief. Kan het contant geld al worden afgeschaft? 




Lees en doorzoek het NJB online in Navigator

Inloggen

Agenda

Afbeelding

Ontmoet vakgenoten en bespreek actuele onderwerpen in de LinkedIn-groep van het Nederlands Juristenblad.

 

 

U maakt gebruik van een verouderde browser

Het gebruik van een verouderde browser maakt uw computer onveilig en tevens ongeschikt voor het optimaal raadplegen van deze website.

De website van het NJB - Nederlands Juristenblad is namelijk geoptimaliseerd voor een nieuwere versie van uw browser.
In de meeste gevallen waarin het fout gaat, betreft dit het gebruik van de Internet Explorer browserversie 7 of 8.
Deze website is geoptimaliseerd voor Internet Explorer 9 en hoger, Google Chrome, Safari en Firefox.

Bekijk hier of er een nieuwere versie van uw browser beschikbaar is.